PAULUS ?

door Gerard Weel

1 februari, 2006

Vanuit de parochie Hoorn is er -net als vanuit andere parochies en protestantse gemeentes- de laatste jaren regelmatig een 'bijbelse' reis georganiseerd. Het lag voor de hand met IsraŽl en Jerusalem te beginnen. Dat was in de jaren dat je nog royaal naar Palestijns gebied kon gaan, bijvoorbeeld naar Bethlehem en Hebron. Sommigen van onze groep zijn die eerste reis altijd als de meest indrukwekkende blijven beschouwen omdat het romantische Jezus-beeld dat ze vanuit hun jeugd in zich meedroegen toen werd vervangen (of, als u wilt, werd aangevuld) door een meer geografisch-historisch idee van wie en waar hij geweest zou kunnen zijn. Daarna zijn we naar Turkije (Klein-AziŽ) geweest om te ervaren hoe verschillend de moderne westkust daar is van het oostelijke achterland en tevens de plaatsen te bezoeken van de uit Griekenland overgebrachte Hellenistische cultuur, de plaatsen van Paulus zoals Efese, de Byzantijnse plekken zoals Nicea en de moslimdominantie in Istanbul. Vervolgens reisden we met een grote groep naar Rome waar we gelukkig waren met ons hotel buiten de stad zodat we elke dag met een bus door het onvoorstelbaar drukke verkeer moesten om overal te komen. We maakten daar van alles mee (o.a.vergeten koffers en een verloren reisgenoot!) zoals een zaligverklaring door de toen nog gezonde JPII op het St. Pietersplein. In 2004 reisden we naar Egypte, Sinai en JordaniŽ. We hebben er de krioelende stad Cairo meegemaakt, de piramiden en de sfinx gezien, het Suez-kanaal overgestoken en overnacht in de Sinai-woestijn bij de berg van Mozes -enkelen hebben hem 's nachts beklommen- en in JordaniŽ uiteraard Petra herondekt. Ook de ruÔnes en opgravingen in de omgeving van Amman maakten ondanks kou en regen veel indruk.

Toen, in de herfst van vorig jaar, naar Griekenland. Dat was een rondreis vanaf bijna de Turkse grens in het noord-oosten via Philippi en Saloniki langs MacedoniŽ naar midden-Griekenland met de godenberg Olympus, de Meteorakloosters, het orakel van Delphi en de oerstad Thebe, vervolgens naar Korinthe de grote havenstad, de koningsstad Mycene en het uniek-gave amfitheater van Epidaurus, Sparta op de Peloponnesus en tenslotte voor enkele dagen naar Athene waar we de restauratie van het Parthenon van dichtbij hebben gezien en op of bij de Areopaag ons woordje hebben gedaan. Een Paulus-reis noemt men dat, want de grote apostel heeft op zijn vier zendingsreizen veel van deze streken en steden bezocht en er christelijke gemeentes 'gestart'.

Bij de geestelijke voorbereiding van deze laatste reis hebben sommigen van ons -en misschien ikzelf nog wel het meest- een 'diepte-ervaring', zeg maar een 'geestelijke schok' moeten (of: mogen) verwerken. Hier gaat het mij vooral om bij het schrijven van dit artikel -"scriptie" is wat overdreven- voor mijn website.

De meesten van ons hadden van vorige reizen al twee 'schokken' te verwerken gekregen. Ten eerste: Ons Christendom is niet de enige grote religie in de wereld (Oud-Egypte, Islam, Orthodoxie, nog afgezien van Boeddhisme, HindoeÔsme, Confucianisme) en ten tweede: Jezus moet als historische Joodse persoon wel een heel ander iemand geweest zijn dan de Christus van het Christendom. Niet alleen dan die van de Oosterse orthodoxie maar ook dan die van ons, westerse katholieken en protestanten. Een predikant die de woorden 'Jezus' en 'Christus' door elkaar gooit, krijgt sindsdien van ons de wind van voren, want hij moet wel weten over wie hij het heeft! En vervolgens -daarmee samenhangend- nog een schok: De inwisseling van Jezus voor Christus is mede veroorzaakt door de 'bekering' van de apostel Paulus! Hij was van fervent Joods gelovige tot missionair Christen geworden en dat had niet alleen met zijn persoonlijke levensgeschiedenis te maken maar dat had ook tot gevolg dat de meeste volgelingen van Jezus (de zgn. Jacobusgroepen deden niet mee) met hem een nieuw geheel van godsdienstige vormgeving moesten vinden, meer los van het Jodendom (later zelfs anti-) en meer in overeenstemming met de goddelijkheidspretenties van de Grieks-Romeinse (keizer)verering en de andere "vreemde" invloeden zoals van de Mithras-cultus. Eerst in het hellenistische Westen, daarna in het Byzantijnse Oosten toen de keizer zelf zich gewonnen had gegeven (Constantinopel), en vervolgens in het pauselijke Rome in en na de latere Middeleeuwen. Uiteindelijk werden paus en keizer de 'bezitters' van Jezus die zijn Joodse naam (en identiteit) intussen had moeten inleveren voor zijn Grieks-Romeinse 'erenaam' Christus, zodat wij ons christenen noemen en niet jezuÔeten (gelukkig maar!). Franciscus van Assisi heeft Jezus wel weer wat meer gewoon menselijk 'gemaakt' via o.a. de kerststal, maar de engel boven de niet al te Joodse herders zingt toch nog altijd het Latijnse Gloria en boven het kruis staat in het Latijn dat Jezus een Nazarener was en 'rex' van de JudaeŽrs: INRI. Waren de hellenisering en latinisering van het Jezus-verhaal wel bijbels verantwoord?

Waarom gaf ons dit besef zo'n schok? Omdat we door onze Griekenland-ervaring gingen begrijpen dat Paulus en in zijn kielzog Lukas in hun werk en hun geschriften het geloof van en in Jezus 'nieuw' hebben opgezet als 'christelijk' geloof, tot op zekere hoogte tťgen Petrus en Jacobus in. Aangepast eerst aan de instelling van de westerse onderdrukten (tot ongeveer 300 na Christus), daarna aan die van de oosterse dominanten (Byzantium) en vervolgens aan de westerse dominant (de paus) kwam het christelijk geloof tot ons. Pas toen het ancien rťgime werd ondermijnd door de Hervorming, de Verlichting en de Franse Revolutie en toen de democratisering ook in de christelijke kerken doorbrak, besefte men dat er een herbronning moest plaatsvinden om de 'eigenlijke' Jezus terug te vinden. Strictere protestanten hielden en houden zich overigens angstvallig vast aan Paulus die nogal wat opvattingen debiteert die je bij 'Jezus zelf' en zijn Joodse aanhangers niet aantreft.

Zijn we de oorspronkelijke Jezus dan kwijtgeraakt en is Paulus daar mede schuldig aan? Sommigen zeggen: niemand -ook Paulus niet- kan en kon anders dan 'de gegevens opvangen in zijn eigen kleur', ieders (geestelijke) ogen zijn altijd al een bril op zich en met de ogen van Paulus kijken en dus door diens bril blijft zeer waardevol. Anderen zeggen: sommige 'kleuren' van Paulus zijn wel erg die van een voorbije wereld (bv.: …en voor allen: Jezus heeft als enige ieder van ons -of alleen de uitverkorenen- gered, Genade i.p.v. Thora: Gods onverklaarbare wil sluit menselijke inbreng uit, Christus boven Jezus: de Joodse rabbi moet wijken voor de tweede persoon van de Triniteit). Paulus was een geestelijke krachtfiguur, maar is misschien niet meer geschikt voor onze tijd omdat zijn wereld onze wereld niet meer is. We wisten dit al toen we ons aan de plaats van de vrouw bij Paulus ergerden, maar wellicht moet er veel meer van zijn theologie op de helling willen we Jezus trouw zijn in dťze tijd. We houden Paulus in ere, maar geloven op een aantal punten op een andere manier.

Ik heb tegenwoordig kippen. Soms gooi ik een knuppel om ze wakker te houden!

P.S.: Van een van onze reisgenoten, Silaska Komijn, kreeg ik een afbeelding van de levensloop van Paulus die zij in Griekenland op de kop had getikt. Ik voeg haar met haar toestemming hierbij. Silaska komt van Silas, Paulus'medewerker.

Paulus ?


Het leven van Paulus

commentaar bij de tekeningen

Paulus ?

 
 
 

Klik hier om deze scriptie in  PDF formaat te openen met het programma Adobe Reader.

Klik eventueel op de knop hieronder om Adobe Reader gratis te downloaden:

 

     
Home |  © Gerard Weel |  ga naar boven