Veni Sancte Spiritus

Men ziet meteen dat de vormgeving van deze Pinkstersequens veel onvrijer is dan die van het Victimae: zij omvat hier tien regelmatige strofen van drie regels waarvan steeds de derde rijmt op de derde van de volgende zodat er gepaarde coupletten ontstaan. Gezien de ontwikkelingsgeschiedenis van de sequensencultuur ligt het voor de hand dat deze van recentere datum is. Men schrijft haar meestal toe aan Stephen Langton, aartsbisschop van Canterbury, die leefde van 1165 tot 1228 en in Parijs had gestudeerd. Hij was in 1215 betrokken bij de opstelling van de beroemde Magna Carta en is ook bekend gebleven als degene die de bijbel voor het eerst in hoofstukken indeelde. Een andere en nog bekendere Pinksterzang 'Veni Creator Spiritus' -waarschijnlijk van Rabanus Maurus, abt van Fulda en bisschop van Mainz (776 of 780-856) en ook in Frankrijk opgeleid- bestond toen al en is misschien van invloed geweest op deze sequens. Ze zijn beide afkomstig uit de Ambrosiaanse traditie. Maar ook de tijdens het leven van Langton regerende, hyperbegaafde paus Innocentius III (1161-1216) wordt als de dichter van het 'Veni Sancte' gezien. Ook Hermannus Contractus (1013-1054) en Robert II de Vrome van Frankrijk (970-1031) worden genoemd. En er zijn er ook die er het predikaat 'anoniem' op hebben geplakt. Dit gezang werd niet alleen in de Pinkstermis gebruikt maar was ook een onderdeel van de Laudes Vespertinae van dat feest. Men ziet duidelijk dat het aan ritme heeft ingeboet en strict metrisch is uitgewerkt. Het sloot oorspronkelijk aan bij het alleluia-vers 'Veni Sancte Spiritus, reple tuorum corda fidelium'. De meest bekende variant is 'sine tuo numine nihil est in lumine' wat correcter van rijm is maar ook minder 'flauw' dan 'in homine'. Het kan ook zijn dat hier een dogmatische discussie achterzit. Luther b.v. erkende deze variant (1523) en Thomas Müntzer (1524) nam haar in zijn tekst op. Van het 'Veni Sancte Spiritus' zijn veel vertalingen en bewerkingen gemaakt, onder anderen door Guido Gezelle in waarschijnlijk 1883. Hij laat elke terzine volledig rijmen en koppelt ze niet. Er zijn ook vertalingen van Mgr. K. Cruysberghs en van J. W. Schulte Nordholt (beide op het oorspronkelijke rijmschema), maar soms laat men het bij een niet rijmende getrouwe vertaling van de grondtekst. Mijn berijming probeert (beperkte) getrouwheid en (redelijke) zingbaarheid te combineren, maar alle derde regels op elkaar laten rijmen lijkt me in het Nederlands onhaalbaar. Literatuur over deze sequens: Durandus, Bona, Gihr, Chevalier, Dreves, Wilmart, Sommer, Ekkehardt, Jungmann, Julian en natuurlijk Blume.


Veni, Sancte Spiritus,
et emitte caelitus
lucis tuae radium.

Veni, pater pauperum,
veni, dator munerum,
veni, lumen cordium.

Consolator optime,
dulcis hospes animae,
dulce refrigerium.

In labore requies,
in aestu temperies,
in fletu solatium.

O lux beatissima,
reple cordis intima
tuorum fidelium.

Sine tuo numine
nihil est in homine,
nihil est innoxium.

Lava quod est sordidum,
riga quod est aridum,
sana quod est saucium.

Flecte quod est rigidum,
fove quod est frigidum,
rege quod est devium.

Da tuis fidelibus
in te confidentibus
sacrum septenarium.

Da virtutis meritum,
da salutis exitum,
da perenne gaudium.

Amen. Alleluia.

Nader ons, o Heil’ge Geest,
kom en zend ons op dit feest
van uw licht een gouden straal.

Bij u gaat het niet om geld,
niet om luxe of geweld,
maar om innerlijk onthaal.

Gij draagt troostend onze last,
zoete innerlijke gast,
heerlijke verfrissingsbron.

Rust bij harde werkzaamheid,
kalmte bij opvliegendheid,
troost waar diepe rouw begon.

O licht vol van zielsgeluk,
ruim het hart, dat lijdt aan druk,
van wie u zijn toegewijd.

Zonder uw gezag en gloed
is er in de mens geen goed,
niets dat dan geen schade lijdt.

Reinig wat verwaarloosd is,
wat verdroogd is, maak dat fris
en genees wie werd gewond.

Dat het starre soepel zij,
maak het kille warm en blij,
richt wat zelf zijn weg niet vond.

Geef uw mensen, trouw en vroom,
de vervulling van hun droom:
zeven gaven in hun geest.

Mog’ hun inzet zijn beloond,
word’ hun uiteinde bekroond
met het eeuwigdurend feest.

Amen. Alleluia.






Pinksteren

 
 
   
Klik hier als u links geen menubalk ziet » Home |  © Gerard Weel |